नेपालको राजनीतिक इतिहासमा मार्च २०२६ (फागुन २१ , २०८२) को निर्वाचन एउटा युगान्तकारी मोड बनेको छ। जेन-जेड को विद्रोहले पुरानो सत्ता ढालेपछि भएको यो निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले अभूतपूर्व बहुमत हासिल गर्यो र त्यसको नेतृत्व गर्दै ३५ वर्षीय बालेन्द्र शाह (बालेन) आज (चैत १३, २०८२) प्रधानमन्त्रीको शपथ लिँदै छन्। उनी नेपालका सबैभन्दा युवा प्रधानमन्त्री र पहिलो मधेशी मूलका प्रधानमन्त्री बन्न लागेका छन्।यसका साथै विश्वमै वहालवाला प्रधानमन्त्री मध्ये युवा प्रधानमन्त्रीका रुपमा नेपालले ईतिहास कोर्दैछ ।
यो नयाँ सरकारलाई जनताले “नयाँ आशा” को रूपमा हेरेका छन्। तर, यो आशासँगै थुप्रै अवसर र उत्तिकै ठूला चुनौतीहरूको चाङ पनि छ। बालेनको नेतृत्व कसरी यो चाङबाट गुज्रिन्छ, त्यसले नेपालको भविष्य निर्धारण गर्नेछ।
बालेन को हुन र कसरी उदाए ? उनको ईन्जिनीयर देखी प्रधानमन्त्री सम्मको यात्रा
बालेन शाह मूलतः इन्जिनियर, र्यापर र काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्वमेयर हुन्। २०७९ मा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा काठमाडौंको मेयर जितेर उनी एक्कासी चर्चामा आए।देशकै राजधानी काठमाण्डौंको फोहोर व्यवस्थापन, डिजिटल गभर्नेन्स, भ्रष्टाचारविरुद्धको कडा अडान र सामाजिक सञ्जालमार्फत जनतासँग प्रत्यक्ष र सटिक संवादले उनलाई युवा पुस्ताको आइकन बनायो।यसका साथै आसेपासे हरुको झुण्ड र घेरामा रमाउने संस्कार तोडदै विज्ञहरुको ठुलो घेरा भित्र रहेर मौलिक तर कठोर निर्णय लिन सक्ने नेताका रुपमा उनेले आफुलाई स्थापित गरे र युवाहरुमा एउटा नयां आशा र भरोशा जगाउने काम गरे जसको फलस्वरुप अभुतपुर्व जनसमर्थनका साथ आज नेपालको प्रधानमन्त्रीको सपथ लिदैछन् , उनको समग्र टीमलाई शुभकामना ।
२०२५ सेप्टेम्बर ( भाद्र २३ र २४, २०८२) को जेन-जेड आन्दोलनले केपी शर्मा ओली सरकार ढालेपछि सुशिला कार्कीको नेतृत्वमा फागुन २१ मा निर्वाचन गर्ने गरि अन्तरिम सरकार गठन भए संगै निर्वाचनको पुर्वसंध्यामा बालेनले रास्वपामा प्रवेश गरे र उनको युवा क्रेजको जगमा २०८२, फागुन २१ को निर्वाचनमा रास्वपाले १८२ सिट ( प्रत्यक्ष १२५ सहित) जित्दै इतिहास रच्यो। बालेनले झापामा पूर्वप्रधानमन्त्री ओलीलाई नै पराजित गरे उनको र रास्वपाको यो जित पुराना दलहरूप्रतिको जनताको वितृष्णा र नयाँ पुस्ताको चाहनाको परिणाम हो।
नयाँ सरकारका अवसरहरू
१. भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सुशासन: बालेनको मुख्य एजेन्डा नै भ्रष्टाचारविरुद्धको अभियान हो। सम्पत्ति छानबिन, डिजिटल प्रणाली र मध्यस्थरहित प्रशासनलाई राष्ट्रिय स्तरमा लागू गर्न सकियो भने नेपालले ठूलो फड्को मार्न सक्छ। काठमाडौंमा उनले देखाएको मोडल (फोहोरबाट ऊर्जा उत्पादन, स्रोतमा वर्गीकरण) लाई देशव्यापी बनाउन सकिन्छ।
२. युवा केन्द्रित विकास: बेरोजगारी, वैदेशिक रोजगारी र शिक्षा सुधारमा जोड दिने मौका छ। १२ लाख रोजगारी सिर्जना गर्ने वाचा चुनौतीपूर्ण छ, तर प्रविधि, स्टार्टअप र युवा उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन दिएर केही हदसम्म अघि बढ्न सकिन्छ।
३. जनतासँगको प्रत्यक्ष सम्बन्ध: सामाजिक सञ्जाल र युवा अपीलले बालेनलाई जनतासँग जोड्ने बलियो माध्यम दिएको छ। यो सरकार “जनताको सेवक” बन्न सक्ने सम्भावना छ, जसले लोकतन्त्रलाई थप मजबुत बनाउन सक्छ तर अब वालेनले जनता संगको सम्बन्धलाई झन सहज र मध्यस्थरहित बनाउनु पर्नेछ ।
४. परराष्ट्र नीतिमा नयाँ दृष्टिकोण: भारत र चीनबीच सन्तुलन कायम राख्दै पश्चिमी देशहरूसँगको सहकार्य बढाउने अवसर छ। युवा नेतृत्वले नेपालको छविलाई आधुनिक र प्रगतिशील बनाउन सक्छ।
चुनौतीहरूको पहाड
१. अर्थतन्त्रको संकट: रेमिट्यान्समा निर्भर नेपालको अर्थतन्त्र कमजोर छ। वैश्विक द्वन्द्व (इजरायल-इरान-युएस) ले वैदेशिक रोजगारी प्रभावित भएको छ। १७ लाख नेपाली कामदार फर्किए भने बेरोजगारी र आर्थिक झट्का ठूलो हुन सक्छ। सीमित स्रोत, पूर्वाधार र नीति क्षमताले ठूला वाचा पूरा गर्न कठिन छ।
२. अनुभवको कमी: रास्वपा चार वर्ष पुरानो मात्र छ। बालेनको प्रशासनिक अनुभव काठमाडौं महानगरमा सीमित छ। पुरानो नोकरशाही, राजनीतिक दबाब र आन्तरिक एकता कायम राख्नु ठूलो चुनौती हो।
३. उच्च अपेक्षा र धैर्यको अभाव: युवा पुस्ताले तत्काल परिवर्तन चाहन्छ। तर, नेपालजस्तो देशमा संरचनागत समस्या समाधान गर्न समय लाग्छ। यदि छिटो उपलब्धि देखाउन सकेन भने जनताको निराशा फेरि बढ्न सक्छ।
४. संघीयता र प्रादेशिक सन्तुलन: प्रदेश निर्वाचन २०८४ मा हुनेछ। केन्द्रीय सरकारले प्रदेशहरूसँग समन्वय गर्न नसकेमा द्वन्द्व बढ्न सक्छ। मधेशी पहिचान भएको बालेनले यसलाई सकारात्मक रूपमा प्रयोग गर्न सक्छन्, तर सन्तुलन कायम राख्नु पर्छ।
५. विवाद र आलोचना: काठमाडौं मेयरका बेला केही काम विवादित थिए (जस्तै: केही निर्माण कार्यमा ध्वंसात्मक शैली)। प्रधानमन्त्री भएपछि यस्ता आलोचनाहरू बढ्न सक्छन्।
६. त्रिदेशिय संवेदनशिल नाकाका रुपमा रहेको लिपुलेक, लिम्पीयाधुरा र कालापानी मा भारत र चिन दुबैले एकलौटी तरिकाले नाका सञ्चालनको तयारी : वालेन आफु काठमाण्डौको मेयर हुंदा ग्रेटर नेपालको नक्शा आफ्नो कार्यकक्षमा राखेर एउटा उच्च राष्ट्रवादी नेताको छवि बनाएका थिए अब उनको सबै भन्दा ठुलो चुनौती यहि राष्ट्रवादी छबिलाई जोगाएर राख्नु हुनेछ ।
आशा र जिम्मेवारी
बालेन शाहको सरकार “नयाँ नेपाल” को सुरुवात हो। यो नयाँ पुस्ताको सपना र पुरानो प्रणालीको अन्त्यको प्रतीक हो। अवसरहरू प्रशस्त छन् — सुशासन, प्रविधि-केन्द्रित विकास, युवा शक्ति र स्वच्छ राजनीतिको। तर चुनौतीहरू पनि उत्तिकै ठूला छन् — अर्थतन्त्र, अनुभव, अपेक्षा र संरचनागत जटिलता।
बालेनले काठमाडौंमा जस्तै साहस, पारदर्शिता र जनकेन्द्रित कार्यशैली देखाए भने यो सरकार इतिहासमा सफल बन्न सक्छ। यदि धैर्य, व्यावहारिकता र समावेशितालाई प्राथमिकता दिएनन् भने आशा फेरि निराशामा बदलिन सक्छ।
आजको दिन नेपालका लागि नयाँ अध्याय हो। “नयाँ सरकार, नयाँ आशा” लाई वास्तविकतामा बदल्ने जिम्मेवारी बालेन र उनको टिमको काँधमा छ। जनताले दिएको यो अभूतपूर्व म्यान्डेटलाई सम्मान गर्दै उनीहरूले काम गरे भने मात्र नेपालले साँच्चै “नयां युग र नयां सम्भावना” को अनुभव गर्नेछ ।आशा गरौं बालेन नेतृत्वको अब बन्ने सराकर आग्रह पुर्वाग्रह रहित र सबैलाई बिश्वासमा लिएर जाने गोरेटो समात्नेछ ।